{"id":2874,"date":"2025-12-18T21:42:38","date_gmt":"2025-12-18T21:42:38","guid":{"rendered":"https:\/\/fnews06.org\/?p=2874"},"modified":"2025-12-18T21:42:38","modified_gmt":"2025-12-18T21:42:38","slug":"robert-elsie-si-i-fshehen-serbet-fotografite-150-vjecare-te-shqiperise","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fnews06.org\/?p=2874","title":{"rendered":"Robert Elsie: \u201cSi i Fsheh\u00ebn Serb\u00ebt Fotografit\u00eb 150 vje\u00e7are t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb?\u201d"},"content":{"rendered":"<p>Johan Fon Hahn,njihet edhe p\u00ebr v\u00ebllimin Griechische und Albanesische M\u00e4rchen (P\u00ebrralla greke dhe popullore shqiptare), Lajpcig 1864, dhe ka shkruar p\u00ebr pun\u00ebn q\u00eb ka b\u00ebr\u00eb me ekspeditat e tij n\u00eb Ballkan, Reise von Belgrad nach Salonik.Ekspedita e 1863-shit rezultoi me nj\u00eb koleksion prej pes\u00ebdhjet\u00eb fotografish t\u00eb cilat jan\u00eb nd\u00ebr m\u00eb t\u00eb hershme t\u00eb b\u00ebra ndonj\u00ebher\u00eb n\u00eb rajonin e Ballkanit.<\/p>\n<p>Johan Fon Hahn, dijetar gjerman (1811-1869) konsiderohet zakonisht si babai i studimeve t\u00eb albanologjis\u00eb.<\/p>\n<p>Ai ka punuar p\u00ebr autoritetet ligjore t\u00eb Mbret\u00ebris\u00eb s\u00eb porsakrijuar t\u00eb Greqis\u00eb. Nga 1843-1847, ai p\u00ebrfaq\u00ebsoi konsullat\u00ebn prusiane n\u00eb Athin\u00eb , dhe pastaj transferohen si z\u00ebvend\u00ebs konsull n\u00eb konsullat\u00ebn austriake n\u00eb Janin\u00eb, ku ra n\u00eb kontakt me shqiptar\u00ebt dhe filloi t\u00eb m\u00ebsonte gjuh\u00ebn shqipe. Hahn e vizitoi tre her\u00eb Shqip\u00ebrin\u00eb gjat\u00eb viteve t\u00eb q\u00ebndrimit t\u00eb tij n\u00eb Janin\u00eb dhe mbledhur m\u00eb shum\u00eb informacione mbi historin\u00eb shqiptare ,filologjis\u00eb dhe folklorit.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<div class=\"code-block code-block-3\"><iframe loading=\"lazy\" src=\"about:blank\" width=\"320\" height=\"50\" frameborder=\"0\" scrolling=\"no\" data-mce-fragment=\"1\"><\/iframe><\/div>\n<article id=\"post-11687\" class=\"wpbf-post-layout-default wpbf-post-style-plain post-11687 post type-post status-publish format-standard has-post-thumbnail hentry category-te-fundit wpbf-post\">\n<div class=\"wpbf-article-wrapper\">\n<header class=\"article-header\">\n<h1 class=\"entry-title\">Robert Elsie: \u201cSi i Fsheh\u00ebn Serb\u00ebt Fotografit\u00eb 150 vje\u00e7are t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb?\u201d<\/h1>\n<\/header>\n<section class=\"entry-content article-content\">Johan Fon Hahn,njihet edhe p\u00ebr v\u00ebllimin Griechische und Albanesische M\u00e4rchen (P\u00ebrralla greke dhe popullore shqiptare), Lajpcig 1864, dhe ka shkruar p\u00ebr pun\u00ebn q\u00eb ka b\u00ebr\u00eb me ekspeditat e tij n\u00eb Ballkan, Reise von Belgrad nach Salonik.Ekspedita e 1863-shit rezultoi me nj\u00eb koleksion prej pes\u00ebdhjet\u00eb fotografish t\u00eb cilat jan\u00eb nd\u00ebr m\u00eb t\u00eb hershme t\u00eb b\u00ebra ndonj\u00ebher\u00eb n\u00eb rajonin e Ballkanit.<\/p>\n<p>Johan Fon Hahn, dijetar gjerman (1811-1869) konsiderohet zakonisht si babai i studimeve t\u00eb albanologjis\u00eb.<\/p>\n<p>Ai ka punuar p\u00ebr autoritetet ligjore t\u00eb Mbret\u00ebris\u00eb s\u00eb porsakrijuar t\u00eb Greqis\u00eb. Nga 1843-1847, ai p\u00ebrfaq\u00ebsoi konsullat\u00ebn prusiane n\u00eb Athin\u00eb , dhe pastaj transferohen si z\u00ebvend\u00ebs konsull n\u00eb konsullat\u00ebn austriake n\u00eb Janin\u00eb, ku ra n\u00eb kontakt me shqiptar\u00ebt dhe filloi t\u00eb m\u00ebsonte gjuh\u00ebn shqipe. Hahn e vizitoi tre her\u00eb Shqip\u00ebrin\u00eb gjat\u00eb viteve t\u00eb q\u00ebndrimit t\u00eb tij n\u00eb Janin\u00eb dhe mbledhur m\u00eb shum\u00eb informacione mbi historin\u00eb shqiptare ,filologjis\u00eb dhe folklorit.<\/p>\n<div class=\"code-block code-block-2\"><\/div>\n<p>Materialet i botoi n\u00eb tri v\u00ebllime Albanesische (Studime shqiptare), Jena 1854, m\u00eb t\u00eb cilat ai hodhi themelet p\u00ebr studime shqiptare multi- disiplinore.<\/p>\n<p>Ai njihet edhe p\u00ebr v\u00ebllimin Griechische und Albanesische M\u00e4rchen (P\u00ebrralla greke dhe popullore shqiptare), Lajpcig 1864, dhe ka shkruar p\u00ebr pun\u00ebn q\u00eb ka b\u00ebr\u00eb me ekspeditat e tij n\u00eb Ballkan, Reise von Belgrad nach Salonik (Udh\u00ebtim nga Beogradi n\u00eb Selanik ), Vjen\u00eb 1861 , dhe Reise durch die Gebiete des Drin und Vardar ( Udh\u00ebtimi n\u00ebp\u00ebr rajonin e Drinit dhe t\u00eb Vardarit), Vjen\u00eb 1867, 1869.<\/p>\n<p>Udh\u00ebtimi i fundit nga gushti deri n\u00eb n\u00ebntor t\u00eb vitit 1863 ka qen\u00eb kur Hahn dhe shok\u00ebt e tij nisen nga Durr\u00ebsi dhe Shkodra n\u00eb bregdetin e Adriatikut deri n\u00eb lumin Drin duke shkuar p\u00ebr n\u00eb Prizren n\u00eb Kosov\u00eb, p\u00ebrmes Maqedonis\u00eb per\u00ebndimore dhe pastaj posht\u00eb lumit Vardar n\u00eb Selanik (Selanik) n\u00eb Detin Egje. Interesat e tij p\u00ebr Shqip\u00ebrin\u00eb dhe Ballkanin jugper\u00ebndimor ishin t\u00eb nj\u00eb spektri t\u00eb gjer\u00eb..<\/p>\n<\/section>\n<p>N\u00eb rrjedh\u00ebn e k\u00ebtij udh\u00ebtimi p\u00ebrve\u00e7 k\u00ebrkimeve etnografike, ai ndoshta padashur hodhi themelet e historis\u00eb s\u00eb fotografis\u00eb n\u00eb Ballkanin jugper\u00ebndimor, shkruan Elsie, transmeton KultPlus.<\/p>\n<p>Ekspedita e 1863-shit rezultoi me nj\u00eb koleksion prej pes\u00ebdhjet\u00eb fotografish t\u00eb cilat jan\u00eb nd\u00ebr m\u00eb t\u00eb hershme t\u00eb b\u00ebra ndonj\u00ebher\u00eb n\u00eb rajonin e Ballkanit. N\u00eb fillim t\u00eb viteve 1860, Hahn kishte filluar p\u00ebrgatitjet p\u00ebr ekspedit\u00ebn deri n\u00eb lumin Drin, ku ai vuri n\u00eb dukje se : \u00ebsht\u00eb m\u00eb pak i njohur nga t\u00eb gjith\u00eb lumenjt\u00eb e Evrop\u00ebs, megjith\u00ebse derdhet n\u00eb Adriatik dhe \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm dhjet\u00eb milje nga kufiri jugor t\u00eb perandorak n\u00eb territorin (Austro \u2013 Hungarez)\u2026<\/p>\n<p>M\u00eb 23 qershor 1863, Hahn i shkroi Akademis\u00eb s\u00eb Shkencave n\u00eb Vjen\u00eb, duke k\u00ebrkuar nj\u00eb fotograf kompetent q\u00eb ta shoq\u00ebronte dhe b\u00ebnte fotografi t\u00eb qyteteve dhe t\u00eb terrenit malor. Akademia propozoi nj\u00ebzet e pes\u00ebvje\u00e7arin Josef Sz\u00e9leky dhe i vuri n\u00eb dispozicion fondet e duhura p\u00ebr ekspedit\u00ebn.<\/p>\n<p>Dr.Jozef Sekeli (1838-1901) lindi n\u00eb S\u00fcmeg pran\u00eb liqenit Balaton n\u00eb Hungarin\u00eb per\u00ebndimore dhe u shkollua n\u00eb Szombathely. U diplomua n\u00eb Universitetin e Vjen\u00ebs p\u00ebr master n\u00eb farmaci dhe n\u00eb vitin 1862 u lauerua me doktoratur\u00eb n\u00eb kimi. Ai dha m\u00ebsim n\u00eb universitet p\u00ebr nj\u00eb far\u00eb kohe, por pastaj hapi nj\u00eb studio n\u00eb Heinrichshof pran\u00eb Oper\u00ebs s\u00eb Vjen\u00ebs. Ai u b\u00eb nj\u00eb fotograf profesionist dhe reputacioni i tij u rrit shum\u00eb. N\u00eb vitin 1867 ai fitoi \u00e7mimin e bronzt\u00eb n\u00eb Panairin Bot\u00ebror n\u00eb Paris (ndoshta me fotografit\u00eb e Shqip\u00ebris\u00eb), dhe n\u00eb 1878 ai fitoi nj\u00eb medalje argjendi n\u00eb Paris.<\/p>\n<p>Ekspeditat e Hahn-it nis\u00ebn nga konsullata e tij n\u00eb ishullin e Siros, Egje, derisa zbarkoi n\u00eb Durr\u00ebs, m\u00eb 12 gusht 1863. Atje ai vuri re se: \u201cQyteti nuk ka ndryshuar q\u00eb prej vizit\u00ebs sime t\u00eb fundit, tremb\u00ebdhjet\u00eb vjet m\u00eb par\u00eb, nuk ka as pes\u00ebdhjet\u00eb banor\u00eb m\u00eb shum\u00eb. \u201cAi udh\u00ebtoi duke kaluar lumin Erzen, Ndroq dhe pastaj shkoi drejt veriut duke ecur p\u00ebrgjat\u00eb ult\u00ebsir\u00ebs bregdetare p\u00ebr n\u00eb Shkod\u00ebr.<\/p>\n<p>K\u00ebtu m\u00eb 31 gusht 1863, ai u takua me Sekely-n e ri dhe togerin e marin\u00ebs Hermann von Spaun (1833-1919 ) t\u00eb cil\u00ebt kishin arritur nga Tivari. Gjithashtu me grupin ishte edhe miku i vjet\u00ebr i von Hahn-it , Dr Auerbach , i cili kishte sh\u00ebrbyer nga 1845 e k\u00ebtej , si mjek i familjes s\u00eb beut t\u00eb Vlor\u00ebs, si dhe prifti fran\u00e7eskan, Angelo Bardhi. Sekely ishte n\u00eb Shkod\u00ebr dhe b\u00ebri 8 foto shum\u00eb spektakolare.<\/p>\n<p>Pa asnj\u00eb dyshim ato ishin t\u00eb parat q\u00eb ishin marr\u00eb ndonj\u00ebher\u00eb nga qyteti i Shkodr\u00ebs dhe k\u00ebshtjella e tij e madh\u00ebrishme. Nuk vonoi shum\u00eb dhe p\u00ebr ekspedit\u00ebn u caktuan dy varka p\u00ebr t\u00eb shkuar deri n\u00eb lumin Drin, duke kaluar Dej\u00ebn, Vjerdh\u00ebn , Shurdh\u00ebn, Komanin (q\u00eb ka dy fotografi) dhe Dukagjinin.<\/p>\n<p>Lumi sa vinte ngushtohej e ngushtohej dhe u b\u00eb e pamundur q\u00eb t\u00eb lundrohej m\u00eb tej. Sekeli, i cili kishte pajisje t\u00eb r\u00ebnda me vete ishte i detyruar t\u00eb kthehej pas dhe niset n\u00eb Shkod\u00ebr me anije, kurse pjesa tjet\u00ebr e an\u00ebtar\u00ebve t\u00eb ekspedit\u00ebs vazhdoi udh\u00ebtimin e tyre p\u00ebrgjat\u00eb lugin\u00ebs. Grupi u ribashkua n\u00eb Prizren, i cili n\u00eb at\u00eb koh\u00eb ishte qyteti m\u00eb i madh n\u00eb Shqip\u00ebri. Prizreni kishte nj\u00eb total mbi 46.000 banor\u00eb, prej t\u00eb cil\u00ebve 36.000 mysliman\u00eb, 8.000 bullgar\u00eb dhe vlleh\u00eb, dhe 2.000 katolik\u00eb. Ai kishte jo m\u00eb pak se nj\u00ebzet\u00eb e gjasht\u00eb xhami, si dhe dy kisha ortodokse dhe nj\u00eb katolike. Shkodra, Durr\u00ebsi dhe Vlora ishin fshatra krahasuar me t\u00eb.<\/p>\n<p>N\u00eb fillim t\u00eb shtatorit 1863, Sekeli b\u00ebri pes\u00eb fotografi t\u00eb Prizrenit. Duke l\u00ebn\u00eb pas Prizrenin, ekspedita u kthye n\u00eb Drinin e Zi duke avancuar drejt jugut deri n\u00eb Dib\u00ebr. N\u00eb k\u00ebt\u00eb rajon, i cili g\u00ebzonte nj\u00eb reputacion t\u00eb dyshimt\u00eb, nuk kishin qen\u00eb kurr\u00eb m\u00eb par\u00eb. Hahn shkruan: \u201cAshtu si\u00e7 ishin ne t\u00eb huaj, ashtu ishte kur u ul\u00ebm Lugina e Drinit t\u00eb Zi midis qytetit t\u00eb Dibr\u00ebs dhe pik\u00ebs ku dy deg\u00ebve e tij bashkoheshin.<\/p>\n<p>Aty pretendohet t\u00eb jet\u00eb nj\u00eb shpell\u00eb kusar\u00ebsh dhe ndaj ajo \u00ebsht\u00eb shmangur n\u00eb k\u00ebt\u00eb m\u00ebnyr\u00eb nga fqinj\u00ebt e saj. \u201cHahn ka kaluar n\u00ebp\u00ebr rajon pa v\u00ebshtir\u00ebsi, por ai nuk mund t\u00eb kuptonte shqipen q\u00eb flitej nga vendasit. Pasi mb\u00ebrriti n\u00eb Dib\u00ebr m\u00eb 21 shtator 1863, Sekely b\u00ebri vet\u00ebm dy fotografi, sepse gjat\u00eb k\u00ebsaj kohe ishte duke luftuar me \u201cmakin\u00ebn fotografike\u201d dhe kutin\u00eb e pllakave q\u00eb kishte sjell\u00eb me vete.<\/p>\n<p>Ai kishte nevoj\u00eb p\u00ebr m\u00eb shum\u00eb koh\u00eb, ku i duhej plot nj\u00eb or\u00eb e gjysm\u00eb p\u00ebr t\u00eb marr\u00eb nj\u00eb pamje shum\u00eb romantike t\u00eb nj\u00eb shk\u00ebmbi masiv. Duke ikur nga Dibra ata vazhduan rrug\u00ebn drejt Strug\u00ebs n\u00eb liqenin e Ohrit. Hahn-i ishte i hipnotizuar ve\u00e7an\u00ebrisht nga liqeni dhe shqoi tremb\u00ebdhjet\u00eb lloje t\u00eb ndryshme t\u00eb peshkut n\u00eb t\u00eb.<\/p>\n<p>Ata vizituan manastirin e Kalisht\u00ebs n\u00eb qytetin e Ohrit me shum\u00eb kisha t\u00eb bukura ortodokse t\u00eb saj, dhe natyrisht m\u00eb n\u00eb fund edhe t\u00eb famshmin e shekullit t\u00eb gjasht\u00ebmb\u00ebdhjet\u00eb, Manastirin e Sh\u00ebn Naumit n\u00eb jug t\u00eb liqenit. Von Hahn dhe grupi i tij q\u00ebndruan gati dhjet\u00eb dit\u00eb n\u00eb Oh\u00ebr, dhe Sekely kishte koh\u00eb t\u00eb mjaftueshme p\u00ebr t\u00eb fotografuar.<\/p>\n<p>Fotografia e tij e Sh\u00ebn Naumit duket t\u00eb jet\u00eb fotografia e vetme e manastirit, para se ai t\u00eb shkat\u00ebrrohej n\u00eb pjes\u00ebn m\u00eb t\u00eb madhe nga zjarri n\u00eb vitin 1875. Prej Ohrit grupi vazhdoi rrug\u00ebn p\u00ebr n\u00eb Liqenin e Presp\u00ebs dhe t\u00eb avancoi n\u00eb drejtim t\u00eb lindjes, pik\u00ebrisht aty ku dukej Manastiri ( Bitola). Kishte ardhur tetori.<\/p>\n<p>Manastiri ishte nj\u00eb qytet i madh dhe aty ishte kampi ushtarak i rajonit. K\u00ebshtu Hahn u mir\u00ebprit nga gjenerali osman Faik Pasha, i cili kishte studiuar n\u00eb Vjen\u00eb. Sekely ishte n\u00eb gjendje q\u00eb t\u00eb merrte edhe disa fotografi interesante t\u00eb nj\u00eb formacioni ushtarak osman p\u00ebrpara kazermave t\u00eb tyre t\u00eb m\u00ebdha, t\u00eb nd\u00ebrtuara n\u00eb vitin 1839.<\/p>\n<p>Nga Prilepi, ata udh\u00ebtuan mbi lumin Vardar p\u00ebr n\u00eb Veles, ku gjet\u00ebn nj\u00eb anije dhe mund t\u00eb lundronin n\u00ebp\u00ebr port\u00ebn e hekurt t\u00eb jugut (Demir Kapi ) deri Selanik n\u00eb detin Egje. Pes\u00eb fotografit\u00eb t\u00eb tjera jan\u00eb marr\u00eb atje. Nga Selaniku Hahn dhe Sekely vazhduan rrug\u00ebn n\u00eb drejtim t\u00eb lindjes t\u00eb Troj\u00ebs, n\u00eb Azin\u00eb e Vog\u00ebl.<\/p>\n<p>Q\u00eb t\u00eb dy, Sekeli dhe Johann Georg von Hahn ishin t\u00eb vet\u00ebdijsh\u00ebm p\u00ebr kontributin historik t\u00eb k\u00ebsaj ekspedite. Ai realizoi fotografin\u00eb m\u00eb t\u00eb mir\u00eb q\u00eb askush nuk e kishte b\u00ebr\u00eb n\u00eb k\u00ebt\u00eb fush\u00eb \u201cP\u00ebr fat t\u00eb keq, botimi i fotografive q\u00eblloi t\u00eb ishte tep\u00ebr i shtrenjt\u00eb p\u00ebr Akademin\u00eb e Shkencave t\u00eb Vjen\u00ebs dhe ata i kishin hequr nga botimi Hahn-it nj\u00eb raport t\u00eb ekspedit\u00ebs n\u00eb vitet 1867 dhe 1869. Rezultati ishte q\u00eb koleksioni i Sekelit q\u00eb b\u00ebri fotografit\u00eb m\u00eb t\u00eb hershme t\u00eb nd\u00ebrmarra ndonj\u00ebher\u00eb n\u00eb Ballkanin jugor ra n\u00eb harres\u00eb.<\/p>\n<p>N\u00eb vitin 1889, tremb\u00ebdhjet\u00eb prej fotografive u shfaq\u00ebn n\u00eb v\u00ebllimin Makedonien und Alt \u2013 Serbien (Maqedoni dhe Serbia e Vjet\u00ebr) nga Spiridion Gop\u00e7eviqi (1855-1936), por ata nuk iu atribuuan Sekelit dhe u lan\u00eb pa datuar. Pas k\u00ebsaj ,koleksioni u zhduk p\u00ebr m\u00eb shum\u00eb se nj\u00eb shekull, p\u00ebr t\u2019u rizbuluar n\u00eb Bibliotek\u00ebn Komb\u00ebtare t\u00eb Austris\u00eb n\u00eb vitin 2000 nga Mark Cohen. Fotografit\u00eb e Jozef Sekelit t\u00eb Ballkanit Jugor n\u00eb vitin 1863 n\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb jan\u00eb t\u00eb nj\u00eb r\u00ebnd\u00ebsie t\u00eb madhe historike dhe artistike.<\/p>\n<p>Me p\u00ebrjashtim t\u00eb nj\u00eb portreti t\u00eb vet\u00ebm t\u00eb rebelit Hamz\u00eb Kazazi (1834-1903) t\u00eb b\u00ebr\u00eb nga Marubi n\u00eb Shkod\u00ebr n\u00eb vitin 1858, ato jan\u00eb fotot e para t\u00eb b\u00ebra p\u00ebr Shqip\u00ebrin\u00eb.\/koha.net\/<\/p>\n<\/div>\n<\/article>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Johan Fon Hahn,njihet edhe p\u00ebr v\u00ebllimin Griechische und Albanesische M\u00e4rchen (P\u00ebrralla greke dhe popullore shqiptare), Lajpcig 1864, dhe ka shkruar p\u00ebr pun\u00ebn q\u00eb ka b\u00ebr\u00eb me ekspeditat e tij n\u00eb Ballkan, Reise von Belgrad nach Salonik.Ekspedita e 1863-shit rezultoi me nj\u00eb koleksion prej pes\u00ebdhjet\u00eb fotografish t\u00eb cilat jan\u00eb nd\u00ebr m\u00eb t\u00eb hershme t\u00eb b\u00ebra ndonj\u00ebher\u00eb [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-2874","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-uncategorized"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fnews06.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2874","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fnews06.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fnews06.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fnews06.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fnews06.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2874"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fnews06.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2874\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2875,"href":"https:\/\/fnews06.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2874\/revisions\/2875"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fnews06.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2874"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fnews06.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2874"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fnews06.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2874"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}